جستجو

ارسال مقاله

آر اس اس پایگاه

پنل کاربران

نام کاربر :  
رمز عبور :  
 
عضویت
رمز را فراموش کردید ؟

جدید ترین مطالب

بازدید کنندگان عزیز میتوانند برای دریافت مقالات بیشتر به آدرس www.3law.ir مراجعه نمایند.

بررسی جبران خسارت بزهدیدگان جرایم تروریستی

بازدیدها: 648 نویسنده: mostsfa9352 تاریخ: 6 خرداد 1395 نظرات: 0

 

 

بررسی جبران خسارت بزهدیدگان جرایم تروریستی

 


 

مصطفی ماهیان بادی

چکیده :

اصل اولیه در جبران خسارت های ناشی از جرم این است که؛ بزهکار به عنوان عامل ورود زیان مسئول جبران خسارت های وارده است،اما در برخی از جرایم از جمله جنایات تروریستی،به دلایلی نظیرعدم شناسایی گروهک های تروریستی،عدم کفایت دلایل در انتصاب جرم و دلایل بسیار دیگرامکانپذیر نیست،به همین جهت برای حمایت از اینگونه بزهدیدگان ،اندیشه ی جبران خسارت توسط دولت مطرح گردید.از آنجایی که دولت متعهد به ایجاد نظم و حفظ حقوق افراد جامعه است واز طرفی وقوع جنایات تروریستی،نشانه ای از عدم کارایی ابزارهای امنیتی جامعه است،در نتیجه تخصیص بودجه ای جهت تأمین خسارات این بزهدیدگان توسط دولت اقدامی در جهت احیای حقوق ازدست رفته ی آنان است.

 

واژگان کلیدی:خسارت،جبران خسارت،بزهدیده،تروریسم

 

 

مقدمه :

در زندگی اجتماعی وجود قانون ونظام قضایی که بر مبنای آن به حل و فصل دعاوی واحقاق حق و اجرای عدالت پرداخته شود امری ضروری است.ازگذشته،جبران خسارت هایی که در نتیجه ی جرم بر بزهدیدگان وارد میشده همواره مورد توجه قرار داشته است وبر این مبنا جبران خسارتهای مادی به طور صریح در قوانین کشورها پذیرفته شده ،اما در جبران خسارتهای معنوی که برروح و روان واحساسات شخص واردمی شودبه دلیل ماهیت غیرمالی آن ودشواری سنجش وتقویم آن با معیارهای مالی،اختلاف نظروجوددارد، درحالیکه عدالت ولزوم احقاق کلیۀ حقوق ازدست رفتۀ بزهدیدگان و همچنین لازمۀ داشتن یک سیاست جنایی کارآمددر نظام حقوقی ،اقتضا می کند که تحولی اساسی در این زمینه ایجاد گردد. هرجرم خسارتهای مادی، جسمی وعاطفی فراوانی بر بزهدیدگان خود وارد می آوردو در این میان جرایم تروریستی با موج شدیدی از رعب و هراس خسارتهای جسمی و روانی و عاطفی فراوانی بر بزهدیدگان خود وارد می آورند.مفهوم تروریسم یک مفهوم جدید است که جزء مهمی از آن عبارت است از قصد ایجاد رعب وهراس برای رسیدن به مقاصد خاص. بنابراین یکی از مسائل مهم وحساس در نظام کیفری ، حمایت وتضمین حقوق بزهدیدگان تروریسم در قوانین داخلی است و آن عبارت است از پیش بینی سیاست جنایی،تقنینی جهت کمک و مساعدت به بزهدیدگان بالقوه و سیاست حمایتی،ترمیمی نسبت به بزهدیدگان بالفعل

 

الف- بررسی ابعاد بزهدیدگی ناشی از جرایم تروریستی :

جرایم تروریستی یکی از مهم ترین جرایمی است که امروزه جامعۀ بشری را به خود مشغول کرده است واز سیاهترین نمونه ی جنایات در طول تاریخ بشر به شمار میروند،چراکه در دید کلی ،درست است که این جنایات با اهداف خاصی نظیر مبارزه با دولتها،انگیزه های نژادپرستانه ،سیاسی یاحتی مذهبی انجام میگیرند اما همراه با آن، هزاران قربانی بیگناه رادر کام خود می گیرند.

 

1- تعریف تروریسم :

واژۀ ترور که از زبان فرانسوی به زبان فارسی راه یافته،از ریشۀ لاتین terror به معنی احساس ترس است.درفرهنگ آکسفورد از دو واژۀ ترور و تروریسم تعاریف زیر دیده میشود: «وحشت فزاینده؛ شخص یا چیزی که وحشت فزاینده تولید کند.»ودر تعریف تروریسم آمده است که «تروریسم؛توسل به خشونت برای اهداف سیاسی یا اجبار حکومت به انجام فعل یا ترک فعل ،از طریق تولید وحشت بین مردم.»در ارتباط با تروریسم تاکنون تعاریف گسترده وبی شماری ارائه گردیده است، اما این تعاریف باهمۀ گستردگی شان نوعی ابهام وپیچیدگی با خود به همراه دارند، زیرا در تعریف تروریسم معمولاجهت گیری های سیاسی و اعتقادی نهفته است. شاید بتوان در یک نگاه کلی تروریسم را چنین تعریف کرد که:به مجموعۀ اعمالی گفته میشود که با قصدایجاد رعب وهراس برای رسیدن به اهداف خاص موج عظیمی از بزهدیدگان را دربر میگیرد،در حقیقت تروریسم یک شیوۀ مبارزه است که فردیت قربانیان در آن مطرح نیست.یا مجموعۀ اقداماتی است که به انگیزه ها واهداف مختلف ،جان ومال و امنیت شهروندان راهدف قرار میدهد.

 

2- بزهدیدگان جرایم تروریستی :

به طورکلی، از نگاه قانون، تروریسم رفتاری است که دربردارندۀ خشونت یا تهدید به آن است و چنین رفتاری سزاوار نکوهش بوده و برای جلوگیری از آن باید کیفرهایی پیش بینی گردد. در جهان کنونی ما با انواع مختلفی از جنایات تروریستی مواجهیم که هر دسته از این جنایات بزهدیدگان خاص خود را در برمیگیرند.امانکتۀ مهم اینجاست که باهمۀ گستردگی و پیچیدگی انواع تروریسم، و انگیزه های مختلف انجام رفتارهای تروریستی؛ بزهدیدکان این جرم دارای پیجیدگی نیستند ،بزهدیگان جرایم تروریستی صرفا افراد بیگناهی هستند که جان و مال وجسم شان قربانی جنایاتی میشود که کوچکترین دخالتی در پیدایش زمینه های وقوع آن ندارند.عمدۀ رفتارهای تروریستی باتوجه به خساراتی که ازآنها برجسم وجان بزهدیدگان وارد میشود به صورت:

الف- ربودن یاتوقیف غیرقانونی وگروگان گیری وتهدید قربانیان به قتل یا صدمه؛ که میتواند صدمات جسمی وروحی و روانی زیادی بربزهدیدگان واردسازد.

ب- هرگونه بمب گذاری تروریستی دراماکن عمومی، وسائل حمل ونقل عمومی، تاسیسات دولتی یا زیر ساختی.

ج- نشرموادشیمیایی، میکروبی وبیولوژیک که موجب بیماری های مهلک پوستی، تنفسی واختلال در سیستم دفاعی بدن شده و فرد را در اندک زمان کوتاهی ازپای در می آوردواستفاده از موادهسته ای یا سلاح های کشتار جمعی به منظورکشتن یا واردکردن جراحات شدید به اشخاص.

موارد فوق تنها گوشه ای از رفتارهای تروریستی است که موج عظیمی ازبزهدیدگان رادربر میگیردوموجب قتل وکشته شدن یابروز خسارات شدید جسمی ونقص یاقطع عضو میشوند.

 

3-موضوع اقدامات تروریستی :

موضوع یا هدف بزه، همان چیزی است که رفتار بزهکارانه بر آن رخ میدهد. موضوع اصلی جنایات تروریستی در نگاه نخست، جان ومال بزهدیگان است.در خشونت ورزی تروریست هااین دوبه طور مستقیم و در تهدید به خشونت به طور غیرمستقیم موضوع واقعی تروریسم قرارمیگیرند. موضوع در بزه تروریستی، با گرایش های حقوق بشری و بویژه با پیش کشیدن حق حیات و حق امنیت، برجسته شده است.تروریست ها به طور آشکار حق زندگی رابا کشتن،حق امنیت فردی را با تهدید وهراساندن، حق رفت و آمد را با گروگان گیری، حق مالکیت داشتن را با از میان بردن و دیگرحقوق انسانی را به شیوه های جداگانه نابودمیکنند، درحالی که نود درصد قربانیان اقدامات تروریستی را شهروندان بیگناه تشکیل میدهند.تروریسم در دورنمای خود، امنیت وآسایش عمومی راهدف قرارمیدهد و از این رو میتوان گفت جنایات تروریستی هم در زمرۀ جرایم علیه اشخاص و اموال هستند وهم علیه امنیت .

 

ب- بررسی جبران خسارت های بزهدیدگان جنایات تروریستی :

همان طور که در بخش فوق اشاره شد؛جنایات تروریستی به دلیل مفهوم خاص نهفته درآنها که عبارت است از قصدایجادرعب وهراس برای رسیدن به مقاصد خاص تفاوت های عمده ای با سایر جرایم دارند، در نتیجه بزهدیدگان این جنایات نیزبا بزهدیدگان سایر جرایم تفاوت دارند. آنچه را که ما درپی یافتن آن هستیم بررسی چگونگی جبران خسارت های حاصل از جنایات تروریستی بر بزهدیگان است، مقوله ای که تاکنون در حقوق داخلی به آن پرداخته نشده و در نظام حقوقی ایران با ابهام های اساسی روبروست.این امر هم شمار عظیم بزهدیدگان این جرایم را با سردرگمی مواجه ساخته و هم مسئولین امر قضا را با چندگانگی و ابهام مواجه ساخته است. پاسخ گویی به سوالاتی نظیر اینکه : آیا خسارت های حاصل ازجنایات تروریستی تروریستی به طور مطلق قابل جبران است واینکه آیا نظام حقوقی و بویژه کیفری ایران بسترها وظرفیت های لازم را جهت جبران خسارت های ناشی از جنایات تروریستی دارد یا خیر، حقیقتاً بدون پاسخ مانده اند.

این در حالی است که همانطور که در طرح توجیهی پیش نویس مبارزه با تروریسم آمده است:«جمهوری اسلامی ایران، کشوری است که بویژه در دو دهۀ اخیر آسیب های فراوانی از پدیدۀ تروریسم دیده است و به طور مستمر مورد حملات وحشیانۀ گروه های تروریستی قرارگرفته و صدمات شدید جانی و اقتصادی فراوانی را تحمل کرده است که لطمات ناشی از آن بر همگان آشکاراست. در نتیجه ضرورت تدارک وسایل لازم حقوقی برای مبارزه با این پدیده و احیای حقوق قربانیان آن بر همگان مبرهن است. هر چند عناوین مجرمانۀ تشکیل دهندۀ تروریسم در قوانین کیفری پیش بینی شده اند ، اما مفهوم تروریسم یک مفهوم جدید است و میبایست همگام وهمراه با کنوانسیون های بین المللی ؛ قوانین داخلی این مفهوم جدید را درنظر بگیرند و جرم انگار نمایند. به عبارت دیگرسیاست جنایی تقنینی درقبال تروریسم،باید یک سیاست خاص و ویژه باشد که باید به طور جداگانه وصرف نظر از عناوین مجرمانۀ دیگر درنظرگرفته شودو این همان چیزی است که نظام حقوقی ایران فاقدآن است.

 

1- شرایط تحقق مسئولیت جبران خسارات ناشی از جرایم تروریستی :

برای تحقق مسئولیت ناشی ازارتکاب جرم، شرایطی وجود دارد که عبارتند از :وقوع فعل زیانبار، وجود خسارت ورابطۀ سببیت.

وقوع فعل زیانبار که اولین عنصر اساسی در ایجاد مسئولیت برای مجرم میباشد، در حقیقت همان اعمال مادی تشکیل دهندۀ جنایات تروریستی است که چهار ضابطۀ کلی برای آن درپیش نویس قانون مبارزه با تروریسم بیان گردیده است، که عبارتند از :

 

 برهم زدن نظم وامنیت عمومی :

 این ضابطه صراحتا در مجموعۀ قوانین جزای فرانسه تعریف شده «هنگامی که فرد یا گروهی به طور عمدی و با هدف برهم زدن جدی قانون ونظم عمومی، اقدام به ترور یا تهدید کند،عمل تروریستی تحقق یافته است.»

 

 به خطر انداختن جان و سلامتی شهروندان :

 در مادۀ 20 مجموعه قوانین جزایی کشور پرو جنایات مشددۀ تروریسم اینگونه تعریف شده است: «هر کسی که عضو یاهمکار گروه، یاانجمن جنایتکار بوده واز تسلیحات نظامی، نارنجک ودیگر مواد منفجره جهت ارتکاب سرقت ،آدم ربایی، قتل یا دیگر جرایم علیه حیات،تمامیت جسمانی ، سلامتی، آزادی فردی یا امنیت عمومی استفاده کند؛ مرتکب جرم تروریسم مشدده گردیده است.»

 

 

 اجبار دولت هاو سازمان های بین المللی به ارتکاب فعل یا ترک فعل خاص :

هدف اصلی تروریست ها ازارتکاب اعمال تروریستی، تامین خواسته هایی است که معمولا از طریق عادی تامین نمی شود، لذا با اتخاذ روش های خاص و وحشت زا دولت یا حسب مورد سازمان های بین المللی را با انجام اعمال خود، تحت تاثیر قرار می دهند.

وحشت پراکنی بین مردم :

نتیجۀ غایی تمام فعالیت های تروریستی صرف نظر از نتیجۀ حاصل ازآن و انگیزه یا اهداف انجام آن،عمل یا تهدید خشونت آمیزی است که برای پیشبرد برنامه های کیفری فردی یا جمعی ارتکاب یافته وایجاد رعب و هراس میان مردم نماید،با صدمه به حیات، آزادی یاامنیت آنها یا قصد وارد ساختن خسارت به محیط زیست یا تاسیسات عمومی یا خصوصی یا اشغال آنها به قصد تخریب منابع ملی.

دومین شرط برای تحقق مسئولیت جبران خسارت ورود خسارت است. از رهگذر جنایات تروریستی آسیب ها و خسارت های بی شماری بر بزهدیگان وارد میشود.بیشترین تاثیرات بزهدیدگی حاصل از جنایات تروریستی عبارتند از:

 

آسیب های جسمی ومالی :

 آسیب های بدنی حاصل از جنایات تروریستی از مرگ وکشتارهای فجیع آغاز گردیده و قطع یا نقص اعضای بدن، ازکار افتادگی حواس یا دیگر منافع بدن را نیز دربرمی گیرد، وآسیب های مالی نیز شامل کلیۀ خساراتی است که بر شخص، اعضای خانواده و اموال او وارد میشود.

 

آسیب های روانی و عاطفی :

تجربه های جرم معمولا تاثیرات روانی شدیدی بر بزهدیدگان وارد می آورد.آسیب های روانی ناشی از جنایات تروریستی ، بسیار گسترده میتوانندباشند، چراکه این جرایم باموجی از رعب وهراس همراهند. ومواردی نظیر اختلالات روانی شدید، افسردگی،بی خوابی و نمونه های فراوان دیگر که ناشی از به خاطر آوردن صحنه های مرگبار این جنایات،یا از دست دادن اعضای خانواده اندرا شامل می شود.

بزهدیدگی دومین ناشی از نظام عدالت کیفری :

این نوع از آسیب از رهگذر واکنش اجتماع و نهادهای مرتبط با فرد بزهدیده روی میدهد. زمانی که بزهدیدگان یک جرم خاص یابزهدیدگانی که از طبقۀ ضعیف اجتماع هستند موردحمایت های قانونی عادلانه قرار نمیگیرند، این امر منجر به انکار کامل حقوق انسانی این بزهدیدگان می گردد که در مورد جنایات تروریستی ،باتوجه به خلاء های قانونی موجود در این زمینه،درنظام حقوقی ایران این امرقابل توجه است.

ج - جبران خسارت بزهدیدگان جرایم تروریستی بر اساس موادقانونی :

باتوج به همۀ خلاء ها وابهام هایی که از جهت حقوقی و قانونی در خصوص چگونگی و نحوۀ جبران خسارتهای حاصل از جرایم تروریستی درکشور وجوددارد،جبران ابن خسارت بزهدیدگان این جنایات، همانند بزهدیدگان سایرجرایم وباتوسل به اصول عام وکلی مسئولیت و مجموعۀ قوانین موجود انجام میگیرد.

ازمجموع قوانینی که در آنها به اصل جبران خسارت بزهدیده اشاره شده است، میتوان به مواد قانونی زیر اشاره کرد:

1ـ قانون مسئولیت مدنی :

یکی ازمهم ترین منابع قانونی که درمواد مختلف به طورصریح ازخسارت های مادی ومعنوی ناشی ازارتکاب جرم نام برده وجبران آنها راپذیرفته است قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339 میباشد.به موجب مواد 1 و 2 و 5 این قانون هرگونه اقدام بدون مجوزقانونی که ازروی عمدباشد و موجب خسارت مادی یا معنوی برافراد گردد، مسئولیت بزهکار را در پی دارد.

2 ـ قانون مجازات اسلامی : از مجموع موادی که در قانون مجازات اسلامی به جبران خسارت ناشی از جرم شاره دارند آنچه که بیشتر با جبران خسارت جرایم تروریستی، مرتبط است میتوان  موادمربوط به بخش محاربه و همچنین مواد درارتباط با قصاص و دیات ومادۀ 511 این قانون را اشاره کرد.نکتۀ مهم این است که قانونگذار به جای توجه خاص به جرم تروریسم و جرم انگاری آن به طور ویژه در بین قوانین کیفری، درلایحۀ جدید قانون مجازات اسلامی،صرفاً مصادیق آنرا در بخش محاربه بیان کرده است.درمادۀ 10-228 مواداین لایحه در بخش محاربه وافسادفی الارض آمده است :

هرکس به طورگسترده مرتکب جرم علیه امنیت داخلی یاخارجی،اخلال درنظام اقتصادی کشور،آتش سوزی، تخریب و ترور،پخش مواد سمی ومیکروبی وخطرناک، دایرکردن مراکز فساد و فحشا گردد، به گونه ای که سبب اخلال شدیددر نظم عمومی کشور یاموجب ناامنی و ورود خسارت عمده به تمامیت جسمانی افراد یا اموال عمومی وخصوصی شود، یا سبب اشاعۀ فحشا درحدوسیعی گردد مفسد فی الارض محسوب و به مجازات محارب محکوم می گردد.

د-جبران خسارت از طریق وزارت کشور:

وزارت کشور درتاریخ 26/3/1375 بخشنامه ای باعنوان "نحوۀ تشخیص و تخصیص اعتبار ردیف 105022 "تصویب کرد که مطابق مادۀ 2 این بخشنامه به پرداخت خسارت های وارده به کلیۀ اشخاص حقیقی و حقوقی که در جریان جنایات تروریستی متحمل آسیب و زیان میگردند اشاره شده است.اما متاسفانه مطابق استعلام صورت گرفته این بخشنامه در حال حاضراجرا نمیگردد.

 

نتیجه گیری :

 درپایان وبه عنوان نتیجه گیری باید عنوان کرد که همانطور که در طرح توجیهی لایحۀ مبارزه با تروریسم آمده است :«جمهوری اسلامی ایران، ازجمله کشورهایی است که در طی چنددهۀ گذشته ازاصلی ترین قربانیان تروریسم محسوب شده وفراهم کردن ابزارهای قانونی لازم جهت مبارزه با این پدیده، شناسایی و مجازات عاملین آن و تدابیر مناسب جهت احقاق حقوق بزهدیدگان آن امری ضروری وانکارناپذیر است.»هرچند که اعمال مادی تشکیل دهندۀ جنایات تروریستی تحت عنوان عناوین مجرمانۀ عام در قانون کیفری پیش بینی شده اند اما، مفهوم تروریسم یک مفهوم جدید است و سیاست جنایی تقنینی درقبال آن باید یک سیاست خاص و ویژه، صرف نظر از سایر عناوین باشد.

 

منابع :

حاجی ده آبادی ، احمد، جبران خسارت بزهدیده به هزینۀ دولت ونهادهای عمومی ،تهران ،انتشارات فرهنگ واندیشۀ اسلامی ،چاپ اول 1388 .

رایجیان اصل ،مهرداد ،بزهدیده شناسی حمایتی ،تهران ،انتشارات دادگستر، چاپ اول 1384 .

توجهی ، عبدالعلی ،جایگاه بزهدیده در سیاست جنایی ایران ،پایان نامۀ دکتری ،حقوق جزا و جرم شناسی ،دانشگاه تربیت مدرس ،1377 .

ژوردن ،پاتریس ،اصول مسئولیت مدنی ،ترجمۀ مجید ادیبی ،تهران ،نشرمیزان ، چاپ اول 1382 .

عالیپور، حسن ،توازن میان امنیت و آزادی های فردی در مقابله باجرایم تروریستی ،پایان نامۀ دکتری ،حقوق جزا وجرم شناسی ،دانشگاه شهید بهشتی ،1387 .

عبداللهی ، محسن، کیهانلو ،فاطمه، سرکوب تروریسم در حقوق بین الملل معاصر ،معاونت حقوقی و امورمجلس ریاست جمهوری ،تهران ، چاپ اول،1384 .

قاسم زاده ،مرتضی ،مبانی مسئولیت مدنی ،تهران ،انتشارات دادگستر،چاپ اول 1378

8- ا ،جعفر ،حقوق قربانیان تروریسم ،مجموعه مقالات تروریسم و دفاع مشروع ازمنظر اسلام، انتشارات مرکز مطالعات توسعۀ قضایی ، تهران، چاپ اول ،1387 .

9- جویباری ،رجب ،جرایم علیه امنیت ،بررسی فقهی محاربه و جرایم مشابه ،تهران ،انتشارات جنگل، چاپ دوم ،1388 .

ام ،کاترین ،تاملی بر بزهدیدگی وانواع آن ،ترجمۀ علی صفاری ،مجلۀ تحقیقات حقوقی ،دانشگاه شهیدبهشتی ،شمارۀ 38 ، 1382 .

 

 

 

 

بازدید کننده گرامی ، شما به عضویت سایت در نیامده اید.
پیشنهاد می کنیم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.
موضوعات مشابه
  • تحلیل محتوای قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم
  • تحلیل جرم شناختی تروریسم
  • چگونگی مطالبه خسارت ناشی از تصادفات رانندگی
  • بازدارندگی و نقش آن در پیشگیری از جرم
  • جرایم مرتبط با محتوا در فضای مجازی/محمدعلی مهری
  • بررسی فقهی و حقوقی تنصیف دیه زنان
  • جنبش غیر متعهدها
  • جرم‌شناسی سایبری
  • مصادیق جرایم رایانه ای
  • پایان نامه حقوق محیط زیست ، حقوق بشر، حقوق مالکیت فکری، حقوق تجارت بین ...
  • موضوعات پایان نامه رشته حقوق بین الملل 376 موضوع
  • موضوعات پایان نامه رشته حقوق جزا و جرم شناسی ـ 536 موضوع
  • موضوعات پیشنهادی پایان نامه رشته حقوق در گرایش های مختلف
  • حقوق بشر و ارتباط با استرداد مجرمان و پناهندگان سیاسی
  • گروگانگیری مرزبانان ایرانی از منظر حقوق بین الملل
  • ماهیت دیه؛ و مباحث مربوط به آن بخش دوم و پایانی
  • اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری
  • چگونگی تعیین دیه در قانون جدید مجازات اسلامی
  • نگاه جرم‌شناسانه به تاثیر جنسیت در ارتکاب جرم
  • مسئولیت مدنی چگونه مسئولیتی است
  • وظایف شورای امنیت
  • نگاه قانون به خسارت‌های معنوی
  • دیوان لاهه
  • بیمه مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان
  • بیمه مسئولیت پزشکان
  • بیمه مسئولیت پزشکان
  • جرم پولشویی
  • دیوان بین المللی کیفری
  • جرایم ارتکاب شده توسط دولت
  • بازداشت موقت و حقوق شهروندی در اروپا ( قسمت اول )
  •  

    ارسال نظر

    نام:*
    ایمیل:*
    متن نظر:
    سوال:
    پایتخت ایران
    پاسخ:*
    کد را وارد کنید: *